Yfirlit

Inngangur

Frammistöðuskýrsla Landsnets fjallar um loforðið „öruggt rafmagn, gæði og öryggi flutningskerfisins til framtíðar“. Skýrslan tekur mið af skyldum Landsnets samkvæmt reglugerð nr. 1048/2004, um gæði raforku og afhendingaröryggi, sem og innri markmiðum fyrirtækisins. Hún er byggð á tölulegum gögnum úr flutningskerfinu og truflanaskýrslum áranna 2010–2019. Allar truflanaskýrslur Landsnets eru skráðar í samræmi við reglur starfshóps um rekstrartruflanir (START) og eru rýndar af verkfræðistofunni Eflu.

Í ár inniheldur frammistöðuskýrslan sérstakan kafla sem ber nafnið „Desemberóveðrið“, en heiti kaflans vísar til aftakaveðurs sem gekk yfir landið dagana 10.–11. desember. Full ástæða er til að fara ítarlega yfir atburði og afleiðingar óveðursins í sérkafla, enda afleiddar útleysingar í flutningskerfinu á áttunda tug með tilheyrandi rafmagnstruflunum og skerðingum.

Mynd 1: Flutningskerfi Landsnets 2019

Lykilmarkmið

Samkvæmt reglugerð nr. 1048/2004 ber Landsneti að setja sér markmið um eftirfarandi afhendingarstuðla sem samþykktir eru af Orkustofnun:

    1) Stuðull um rofið álag (SRA)

    2) Stuðull um meðallengd skerðingar, straumleysismínútur (SMS)

    3) Kerfismínútur (KM)

 

Tafla 2 ber markmið Landsnets saman við útreiknaða stuðla ársins 2019. Markmiðin og raungildin miða við forgangsorkuskerðingu vegna bilana í flutningskerfi Landsnets.

Tafla 2: Markmið Landsnets um afhendingaröryggi
Stuðull um afhendingaröryggi
Markmið
2019
Stuðull um rofið álag (SRA)Undir 0,850,31
Stuðull um meðallengd skerðingar, straumleysismínútur (SMS)
Undir 50
91,2
Kerfismínútur (KM)
Engin truflun lengri en 10 kerfismínútur
2 truflanir 

Í ár náðist aðeins eitt markmið af þremur opinberum markmiðum Landsnets um afhendingaröryggi. Tvær truflanir, á Hnjúkum og á Dalvíkurlínu 1, voru lengri en 10 kerfismínútur. Straumleysismínútur voru 91,2 í ár samanborið við 2 straumleysismínútur árið 2018.

Desemberóveðrið hafði mikil áhrif á afhendingargetu flutningskerfisins og fara þarf aftur til ársins 2012 til að finna sambærileg straumleysismínútnagildi í raforkukerfinu. Stefnt er að því að minnka áhrif veðurs á afhendingu með aukinni styrkingu kerfisins og nýjum yfirbyggðum tengivirkjum. Stór hluti búnaðar stendur í dag utanhúss sem þýðir að ýmis veðrabrigði, eins og t.d. selta sem leggst á búnað, getur valdið útleysingum við óhagstæðar aðstæður. Tæknilegir þættir og viðhaldsvinna eiga sinn þátt í góðu afhendingaröryggi, að ógleymdum góðum og vel þjálfuðum mannauði sem vinnur eftir ströngustu verkferlum hverju sinni.

 

Lykiltölur

Lykiltölur úr rekstri flutningskerfisins 2019. Ástæðan fyrir því að heildarinnmötun lækkaði milli ára var álagslækkun hjá álverinu ÍSAL í Straumsvík (Rio Tinto). 

Heildarinnmötun í flutningskerfið

18.727 GWst

(19.065 GWst 2018)

Heildarúttekt úr flutningskerfi

18.361 GWst

Þar af úttekt skerðanlegra notenda 436 GWst, (18.667/561 GWst 2018)

Flutningstöp

366 GWst

(398 GWst 2018)

Hæsti afltoppur innmötunar (klukkustundargildi)

2.394 MW

04.03.2019 kl. 12:00 (2.362 MW 2018)

Hæsti afltoppur úttektar (klukkustundargildi)

2.345 MW

04.03.2019 kl. 12:00, (2.362 MW 2018)

Fjöldi fyrirvaralausra rekstrartruflana / bilana

63 truflanir / 80 bilanir

(56 truflanir og 65 bilanir 2018)

Fjöldi fyrirvaralausra truflana sem valda skerðingu

32

Varaaflskeyrsla vegna þessara truflana 2.071 MWst. (18 truflanir/404 MWst 2018)

Samtals forgangsorkuskerðing vegna fyrirvaralausra truflana

3.110 MWst

(71 MWst 2018)

Samtals orkuskerðing til skerðanlegra notenda vegna fyrirvaralausra truflana

2.119 MWst

(882 MWst 2018)

Samantekið afhendingaröryggi frá flutningskerfinu

Með aukinni áraun á flutningskerfið hefur Landsnet í auknum mæli þurft að treysta á varaaflskeyrslu og skerðingarheimildir. Áhugavert er að skoða hvaða áhrif það hefði á afhendingaröryggi kerfisins ef ekki væri hægt að grípa til þessara ráðstafana í truflanarekstri.

Á grafi 1 hefur skerðingum til ótryggra notenda og vinnslu varaafls í fyrirvaralausum truflunum verið umbreytt í straumleysismínútur og reiknað með heildarorkuafhendingu flutningskerfisins 2019, þ.e. straumleysismínútur eru reiknaðar út eins og öll orka sé forgangsorka. Þar að auki hefur skerðingum vegna bilana í öðrum kerfum verið umbreytt í straumleysismínútur. Hafa skal í huga að í öðrum köflum skýrslunnar eru straumleysismínútur bara reiknaðar út frá skerðingum á forgangsorku vegna fyrirvaralausra truflana og forgangsorkuúttekt 2019. Þess vegna eru útreiknaðar straumleysismínútur forgangsnotenda vegna bilana í kerfi Landsnets samtals 89 á grafi 1 en 91,2 annars staðar í skýrslunni. Í ljós kemur að í ár hefðu straumleysismínútur verið rúmlega 200 ef ekki hefði verið hægt að keyra varaafl og skerða ótryggt álag.

Graf 1: Heildarskerðingu umbreytt í straumleysismínútur, ef varaafl hefði ekki verið tiltækt og ekki hefði verði hægt að skerða notendur á skerðanlegum flutningi

Helstu rekstrartruflanir ársins

Tafla 3 sýnir þær truflanir sem voru yfir 0,30 straumleysismínútur árið 2019. Ef um fyrirvaralausa truflun er að ræða er tímalengd skerðingar í töflunni hér að neðan miðuð við tímabilið frá því að eining Landsnets leysir út þar til eining Landsnets kemur í rekstur aftur. Truflun getur haft áhrif á fleiri en eina aðveitustöð og þar af leiðandi getur tímalengd forgangsskerðingar verið breytileg eftir aðveitustöðvum.

Í þeim tilvikum þar sem varaaflskeyrsla hefst innan skerðingartímabilsins er tímalengd skerðingar endurmetin út frá varaaflsframleiðslugetu, þ.e. hvort varaaflskeyrsla hafi dugað fyrir forgangsnotkun eða hvort  skömmtun á rafmagni hafi staðið yfir á svæðinu þrátt fyrir varaaflskeyrslu.

Tafla 3: Truflanir 2019 sem voru yfir 0,30 straumleysismínútur
Dags. Alvarleika-stig Lýsing Skerðing - forgangsorka [MWst.]Skerðing - ótrygg orka [MWst.]KM 
9.jan 
Stakkur spennir 1 leysir út vegna bilunar í stjórnbúnaði. Skerðing forgangsorku stóð í 16 mín. 9,4 0,24 
26.feb 
Sigöldulína 4 og Prestbakkalína 1 (SI4/PB1) leystu út vegna veðurs og aflsveiflur mynduðust og virkjuðu kerfisvarnir fyrir teinatengi í Fljótsdal og Alcoa. Straumleysi á forgangsálagi út frá Prestbakka varði í um 52 mín. 2,1 0,05 
22.mar 
Útleysing varð á kerlínu 2 hjá Norðuráli og flæði fór yfir mörk á byggðalínunni sem varð til þess að kerfisvarnir unnu á teinatengi í Blöndu og á Hólum og skiptu kerfinu upp í tvær eyjar. Straumleysi forgangsnotenda varði í um 30 mín.  47,4 7,4 1,2 
10.jan 
Spennir 4 í Búrfelli leysti út vegna yfirálags þegar verið er að spennusetja spenni 5 í Búrfelli sem var klár til innsetningar eftir viðhald. Um 40 mínútna rafmagnsleysi varð á suðurlandi austan Selfoss. 19,6 1,3 0,49 
16.apr 
Hafnarfjarðarstrengur 1 (HF1) leysti út þegar verið var að spennusetja nýjan spenni hjá HS - Veitum í Öldugötu. Mikið innrösh olli því að yfirálagsvörn leysti strenginn HF1 út. Straumleysi varð í hluta Hafnafjarðar í um 4 mín. 1,4 0,03 
10.des 
Sauðakrókslína 1 (SA1) leysti út í nokkur skipti vegna ísingar og vindálags. Mikil ísing var einnig í tengivirkinu á Sauðakróki. Straumleysi til forgangsnotenda var í um 5 tíma eða þangað til hægt var að keyra upp varaafl. Skömmtun á rafmagni var allan tímann.  143 120 3,58 
31.maí 
Útleysing varð á spenni 4 í Laxá með þeim afleiðingum að spennir 3, Húsavíkurlína 1 (HU1) og vél 4 í Laxá leystu út. Í ljós kom meiriháttar bilun í spennin 4 og þurfti að skipta honum út fyrir varaspenni. Straumleysi hjá forgangsnotendum varði í um 4 – 5 klukkustundir eða þar til hægt var að tengja forgangsnotendur Húsavík frá Bakka og varaafl var ræst fyrir notendur út frá 11kV frá Laxá. 12,5 0,31 
10.des 
Útleysing varð á Kópaskerslínu 1 (KS1) og Þeystareykjastreng 2 (TR2). Allar stæður frá Katastöðum að Kópaskeri brotnuðu vegna mikillar ísingar í fárviðrinu sem gekk yfir landið. Í ljós kom að 15 möstur, 30 staurar og 15 þverslár brotnuðu ásamt skemmdum á leiðurum. Straumleysi til forgangsnotenda varð töluvert þar sem ekki náðist að keyra upp varaafl á öllum stöðum strax vegna veðurs og færðar. Allan tímann var skömtun á rafmagni og einhverjir voru án rafmagns allan tímann meðan línan var úti. 257 6,44 
11.des Útleysing varð á Fljótsdalslínu 2 (FL2) milli Fljótsdals og Hryggstekks ísing og vindur orsakaði útleysinguna. Að auki var byggðalínuhringurinn rofinn á Hólum vegna aflsveiflna sem urðu við fyrri truflun þennan dag. Straumleysi varð á öllu austurlandi í um 3 tíma. 51 19 1,28 
10.des 
Hrútatungu tengivirkið leysti út vegna ísingar og seltu og erfiðlega gekk að koma því í rekstur aftur vegna fárviðrisins og aðstæðna sem sköpuðust eftir að veður gekk yfir. Mikill seltublandaður ís hafði safnast á all tengivirið. Straumleysi til forgangsnotenda var mis mikið eftir stöðum út frá Hrútatundu og var varaafl var tiltækt en mest varð straumleysið í Hrútafirði út frá spenni 1 eða um 30 klukkustundir.  158 61 
10.des 
Útleysing varð á Búrfellslínu 3 (BU3) milli Búrfells og Hamranes vegna mikils vindálags. Straumleysi til forgangsnotenda varði í um 4 mínútur. 4,8 3,3 0,13 
10.des 
Útleysing varð á Þeystareykjalínu 1 (TR1) vegna ísingar sem hafði hlaðist á jarðleiðara sem seig niður í fasaleiðara. Straumleysi til forgangsnotenda varði í um 5 klukkustundir. 195 4,89 
15.des HRU tengivirki leysir út aftur vegna ísingar og seltu. Straumleysi var aftur mis mikið eftir stöðum en mest varð það út frá spenni 1 í Hútatungu eða yfir 8 tíma straumleysi. 54 370 1,34 
21. des
Spennir 4 í Laxá leysti út vegna ísingar á spenninum. Straumleysi til hluta forgangsnotenda var í um 2 tíma og nokkrir notendur út frá spenni 4 í Laxá voru rafmagnslausir í um 12 tíma. 11 00,26

Samantekt eftir landshlutum

Áhugavert er að skoða hvernig truflanir ársins skiptust eftir landshlutum. Mynd 2 sýnir fjölda truflana í hverjum landshluta fyrir sig og útreiknaðar straumleysismínútur fyrir almenna notendur, þ.e. dreifiveitur. Hafa skal í huga að hér hafa straumleysismínútur verið reiknaðar niður á landshluta, þ.e. miðað er við heildarforgangsorkuúttekt almennra notenda á árinu í hverjum landshluta fyrir sig. Það er gert til þess að gefa betri mynd af því hvaða straumleysi forgangsnotendur upplifðu í hverjum landshluta. Þar af leiðandi eru SMS mun fleiri hér en í kaflanum „Afhendingaröryggi“ þar sem straumleysismínútur eru reiknaðar miðað við heildarforgangsálagsúttekt Íslands á árinu.

Mynd 2: Samantekt fyrirvaralausra truflana og straumleysismínútna í hverjum landshluta fyrir árið 2019, við útreikninga á straumleysismínútum var miðað við forgangsálag almennra notenda árið 2019